16-05-2007, 01:37 PM
Lựa chọn thuốc giảm đau
![[Hình: 1158294149703_thuoc_giam_dau.jpg]](http://i158.photobucket.com/albums/t82/gandhinguyen_photos/1158294149703_thuoc_giam_dau.jpg)
Đau là triệu chứng ban đầu của nhiều bệnh.
Đau là triệu chứng ban đầu của nhiều bệnh. Điều trị và lựa chọn thuốc giảm đau phải có sự cân nhắc thận trọng để giúp bệnh nhân giảm bớt sự đau đớn nhưng không làm che lấp, bỏ qua các bệnh quan trọng cần phải can thiệp điều trị.
Nhiệm vụ của các bác sĩ là bằng mọi cách phải nhanh chóng giảm sự đau đớn đến mức tối đa cho những người bệnh bị đau. Khi đó cần phải sử dụng đến các loại thuốc giảm đau. Có hai nhóm chính là các thuốc giảm đau trung ương và các thuốc giảm đau ngoại biên. Hiện nay, trên thị trường có cả các biệt dược phối hợp với các vitamin B1, B6, B12 với liều cao gấp hàng nghìn lần nhu cầu bình thường của cơ thể để trị các chứng đau nhức thần kinh.
Thuốc giảm đau trung ương là nhóm thuốc tác động chính lên thần kinh trung ương, có đặc điểm chung là giảm đau rất tốt nhưng gây nghiện và gây ngủ. Đây là các thuốc có opi (thuốc phiện) và các dẫn chất của opi nên phải bảo quản theo quy chế riêng, cân nhắc kỹ liều lượng và thời gian sử dụng, tránh cho bệnh nhân bị tình trạng lệ thuộc thuốc rất nguy hiểm. Các thuốc giảm đau trung ương được chia thành 2 nhóm:
- Nhóm giảm đau trung bình với các hoạt chất như codein, dextropropoxyphen, oxycodon, pentazocin... Trong bào chế, các hoạt chất trên thường được phối hợp với các chất giảm đau khác như paracetamol sẽ được nói đến ở phần sau.
- Nhóm giảm đau mạnh với các hoạt chất như morphin, meperidin, methadon, fentanil... Hiện nay hay dùng nhất là morphin (có loại tiêm hoặc uống) và một dẫn chất tổng hợp của nó là pethidin (dolargan). Trên thị trường có dạng viên nang morphin phóng thích chậm (skenan). Đây là các thuốc giảm đau gây nghiện chỉ dùng trong trường hợp rất cần thiết như đau do chấn thương, đau do phẫu thuật, đau dữ dội cần tác dụng nhanh và hay dùng cho bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối để đỡ đau đớn. Tình trạng nghiện thuốc rất dễ xảy ra, ngay cả khi chỉ sử dụng pethidin hoặc morphin trong 2-3 ngày. Đối với bệnh nhân ung thư, nguyên tắc dùng morphin dài ngày là phải dùng vào những giờ nhất định, cách một số giờ quy định. Tránh tình trạng để bệnh nhân quá đau đớn mới dùng sẽ phải tăng liều vì tâm lý của bệnh nhân.
Thuốc giảm đau ngoại biên là những thuốc không thuộc loại có dẫn chất thuốc phiện, không gây nghiện, không gây ngủ. Các thuốc này được dùng phổ biến trong các chứng đau nhẹ và đau vừa. Tuy nhiên đã có tình trạng lạm dụng các thuốc này và đôi khi bị những phản ứng có hại do dùng thuốc không hợp lý. Thuốc giảm đau ngoại biên gồm các nhóm sau:
Các thuốc chống viêm không steroid (CVKS) như aspirin, indomethacin, diclofenac, ibuprofen, nimesulid, naproxen, piroxicam, meloxicam, ketoprofen... Nhóm thuốc này thường dùng để điều trị các bệnh đau do sưng viêm các khớp. Trên thị trường có rất nhiều tên biệt dược khác nhau. Cần chú ý là nhóm thuốc này có tác dụng không mong muốn, có thể kích ứng đường tiêu hóa gây nguy hiểm như thủng dạ dày, chảy máu dạ dày... Hiện nay đã có các dạng bào chế thích hợp để giảm hoặc hạn chế phản ứng có hại nói trên như aspirin pH8, các thuốc ức chế COX2. Tuyệt đối không dùng cùng lúc nhiều loại thuốc CVKS. Cần uống thuốc lúc no và nên uống thuốc với nhiều nước (ít nhất một cốc to 200ml) để nhanh chóng đưa thuốc xuống ruột.
Thuốc giảm đau hay dùng nhất hiện nay là paracetamol (PCM). Nó còn có tác dụng hạ nhiệt rất tốt và đôi khi được viết với tên khác là acetaminophen. PCM là thuốc giảm đau hạ sốt được coi là an toàn cho cả người lớn và trẻ em. Dùng thuốc theo liều chỉ định của thầy thuốc. PCM có rất nhiều tên biệt dược, vì vậy phải chọn loại phù hợp với từng đối tượng khác nhau. Để điều trị đau có thể dùng PCM để uống hoặc tiêm. Nên dùng dạng viên sủi bọt, thả viên thuốc vào cốc nước to cho tan hết rồi uống. Trường hợp điều trị đau sau phẫu thuật có thể dùng dạng dịch truyền PCM pha sẵn đóng lọ hàm lượng 1g. Chú ý PCM rất hay được phối hợp với codein hoặc dextropropoxyphen nên phải thận trọng khi dùng thuốc cho những người bị các bệnh tim mạch, trẻ em. Các đối tượng này chỉ nên dùng dạng thuốc chỉ có thành phần một hoạt chất là PCM để tránh các phản ứng có hại khác.
Thuốc giảm đau hiện nay ít dùng là noramidopirin (còn gọi là analgin, metamizol). Tuy nhiên, hiện nay có biệt dược viscerangine cả dạng tiêm và uống hay được sử dụng vì tác dụng giảm đau nhanh. Thuốc có tác dụng phụ làm giảm hoặc mất bạch cầu hạt có thể dẫn đến tử vong. Thường chỉ dùng thuốc này cho các cơn đau cấp dữ dội khi các thuốc giảm đau khác không có hiệu quả.
Trong điều trị giảm đau, có thể lựa chọn các thuốc giải âu lo như diazepam hoặc thuốc chống co thắt (drotaverin hoặc alverin) nếu là cơn đau quặn. Nếu đau do viêm hoặc các khối u chèn ép cũng có thể dùng các glucocorticoid. Không dùng thuốc gây ngủ barbiturat (gardenan) vì thuốc này làm bệnh nhân tăng sự cảm nhận đau. Thuốc giảm đau chỉ điều trị triệu chứng, nếu nguyên nhân gây đau không được giải quyết tận gốc thì cơn đau sẽ tái phát. Trong một số trường hợp đau do tâm lý, người ta có thể dùng giả dược (placebo) để bệnh nhân cảm thấy yên tâm khi đã được dùng thuốc. Dùng thuốc giảm đau phải thận trọng để làm giảm đau cho bệnh nhân mà không được để bệnh nhân nghiện thuốc. Đối với các thuốc giảm đau khác như PCM, aspirin, meloxicam... cần cảnh báo trước các nguy cơ để tránh những tai biến nguy hiểm cho người dùng thuốc.
Nguồn: Báo Sức khỏe và Đời sống
Đau là triệu chứng ban đầu của nhiều bệnh.
Đau là triệu chứng ban đầu của nhiều bệnh. Điều trị và lựa chọn thuốc giảm đau phải có sự cân nhắc thận trọng để giúp bệnh nhân giảm bớt sự đau đớn nhưng không làm che lấp, bỏ qua các bệnh quan trọng cần phải can thiệp điều trị.
Nhiệm vụ của các bác sĩ là bằng mọi cách phải nhanh chóng giảm sự đau đớn đến mức tối đa cho những người bệnh bị đau. Khi đó cần phải sử dụng đến các loại thuốc giảm đau. Có hai nhóm chính là các thuốc giảm đau trung ương và các thuốc giảm đau ngoại biên. Hiện nay, trên thị trường có cả các biệt dược phối hợp với các vitamin B1, B6, B12 với liều cao gấp hàng nghìn lần nhu cầu bình thường của cơ thể để trị các chứng đau nhức thần kinh.
Thuốc giảm đau trung ương là nhóm thuốc tác động chính lên thần kinh trung ương, có đặc điểm chung là giảm đau rất tốt nhưng gây nghiện và gây ngủ. Đây là các thuốc có opi (thuốc phiện) và các dẫn chất của opi nên phải bảo quản theo quy chế riêng, cân nhắc kỹ liều lượng và thời gian sử dụng, tránh cho bệnh nhân bị tình trạng lệ thuộc thuốc rất nguy hiểm. Các thuốc giảm đau trung ương được chia thành 2 nhóm:
- Nhóm giảm đau trung bình với các hoạt chất như codein, dextropropoxyphen, oxycodon, pentazocin... Trong bào chế, các hoạt chất trên thường được phối hợp với các chất giảm đau khác như paracetamol sẽ được nói đến ở phần sau.
- Nhóm giảm đau mạnh với các hoạt chất như morphin, meperidin, methadon, fentanil... Hiện nay hay dùng nhất là morphin (có loại tiêm hoặc uống) và một dẫn chất tổng hợp của nó là pethidin (dolargan). Trên thị trường có dạng viên nang morphin phóng thích chậm (skenan). Đây là các thuốc giảm đau gây nghiện chỉ dùng trong trường hợp rất cần thiết như đau do chấn thương, đau do phẫu thuật, đau dữ dội cần tác dụng nhanh và hay dùng cho bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối để đỡ đau đớn. Tình trạng nghiện thuốc rất dễ xảy ra, ngay cả khi chỉ sử dụng pethidin hoặc morphin trong 2-3 ngày. Đối với bệnh nhân ung thư, nguyên tắc dùng morphin dài ngày là phải dùng vào những giờ nhất định, cách một số giờ quy định. Tránh tình trạng để bệnh nhân quá đau đớn mới dùng sẽ phải tăng liều vì tâm lý của bệnh nhân.
Thuốc giảm đau ngoại biên là những thuốc không thuộc loại có dẫn chất thuốc phiện, không gây nghiện, không gây ngủ. Các thuốc này được dùng phổ biến trong các chứng đau nhẹ và đau vừa. Tuy nhiên đã có tình trạng lạm dụng các thuốc này và đôi khi bị những phản ứng có hại do dùng thuốc không hợp lý. Thuốc giảm đau ngoại biên gồm các nhóm sau:
Các thuốc chống viêm không steroid (CVKS) như aspirin, indomethacin, diclofenac, ibuprofen, nimesulid, naproxen, piroxicam, meloxicam, ketoprofen... Nhóm thuốc này thường dùng để điều trị các bệnh đau do sưng viêm các khớp. Trên thị trường có rất nhiều tên biệt dược khác nhau. Cần chú ý là nhóm thuốc này có tác dụng không mong muốn, có thể kích ứng đường tiêu hóa gây nguy hiểm như thủng dạ dày, chảy máu dạ dày... Hiện nay đã có các dạng bào chế thích hợp để giảm hoặc hạn chế phản ứng có hại nói trên như aspirin pH8, các thuốc ức chế COX2. Tuyệt đối không dùng cùng lúc nhiều loại thuốc CVKS. Cần uống thuốc lúc no và nên uống thuốc với nhiều nước (ít nhất một cốc to 200ml) để nhanh chóng đưa thuốc xuống ruột.
Thuốc giảm đau hay dùng nhất hiện nay là paracetamol (PCM). Nó còn có tác dụng hạ nhiệt rất tốt và đôi khi được viết với tên khác là acetaminophen. PCM là thuốc giảm đau hạ sốt được coi là an toàn cho cả người lớn và trẻ em. Dùng thuốc theo liều chỉ định của thầy thuốc. PCM có rất nhiều tên biệt dược, vì vậy phải chọn loại phù hợp với từng đối tượng khác nhau. Để điều trị đau có thể dùng PCM để uống hoặc tiêm. Nên dùng dạng viên sủi bọt, thả viên thuốc vào cốc nước to cho tan hết rồi uống. Trường hợp điều trị đau sau phẫu thuật có thể dùng dạng dịch truyền PCM pha sẵn đóng lọ hàm lượng 1g. Chú ý PCM rất hay được phối hợp với codein hoặc dextropropoxyphen nên phải thận trọng khi dùng thuốc cho những người bị các bệnh tim mạch, trẻ em. Các đối tượng này chỉ nên dùng dạng thuốc chỉ có thành phần một hoạt chất là PCM để tránh các phản ứng có hại khác.
Thuốc giảm đau hiện nay ít dùng là noramidopirin (còn gọi là analgin, metamizol). Tuy nhiên, hiện nay có biệt dược viscerangine cả dạng tiêm và uống hay được sử dụng vì tác dụng giảm đau nhanh. Thuốc có tác dụng phụ làm giảm hoặc mất bạch cầu hạt có thể dẫn đến tử vong. Thường chỉ dùng thuốc này cho các cơn đau cấp dữ dội khi các thuốc giảm đau khác không có hiệu quả.
Trong điều trị giảm đau, có thể lựa chọn các thuốc giải âu lo như diazepam hoặc thuốc chống co thắt (drotaverin hoặc alverin) nếu là cơn đau quặn. Nếu đau do viêm hoặc các khối u chèn ép cũng có thể dùng các glucocorticoid. Không dùng thuốc gây ngủ barbiturat (gardenan) vì thuốc này làm bệnh nhân tăng sự cảm nhận đau. Thuốc giảm đau chỉ điều trị triệu chứng, nếu nguyên nhân gây đau không được giải quyết tận gốc thì cơn đau sẽ tái phát. Trong một số trường hợp đau do tâm lý, người ta có thể dùng giả dược (placebo) để bệnh nhân cảm thấy yên tâm khi đã được dùng thuốc. Dùng thuốc giảm đau phải thận trọng để làm giảm đau cho bệnh nhân mà không được để bệnh nhân nghiện thuốc. Đối với các thuốc giảm đau khác như PCM, aspirin, meloxicam... cần cảnh báo trước các nguy cơ để tránh những tai biến nguy hiểm cho người dùng thuốc.
Nguồn: Báo Sức khỏe và Đời sống